بنوبهء خود به دورانهاى مختلف ( كهن‌سنگى ديرين ، كهن‌سنگى پسين ، و نيز به دوره‌ها يا تمدنهايى كه با آن اين مجموعه آثار و بقاياى مادى مشخص مىباشد ) تقسيم مىشوند . اين طبقه‌بندى ، به علت مزايايى كه دارد ، از جانب باستانشناسان و مورخان تمام جهان پذيرفته شده است ولى خالى از نقص نيست . به‌همين علت مورگان در سال 1880 م . در كتاب خود جامعهء كهن طبقه‌بندى ديگرى پيشنهاد كرد كه بر خلاف طبقه‌بندى نخستين به ارزيابى تكنولوژيك اكتفا نمىكند بلكه برپايهء خصلت عمومى فرهنگ مادى هردوران قرار گرفته است . مورگان تاريخ اوليه را به دو عهد تقسيم مىكند : « توحش » « 62 » و « بدويت » . « 63 » عهد نخستين با اختراع تير و كمان پايان مىپذيرد ، عهد دوم با اختراع سفالگرى آغاز مىگردد و ايجاد و تكامل كشاورزى و دامپرورى را دربر مىگيرد . هريك از اين عهدها بر سه « درجهء » « 64 » ديرين ، ميانه و پسين تقسيم شده . دانشمندان شوروى معتقدند كه تقسيم‌بندى مورگان اكنون ارزش خود را از دست داده است . به نظر مورخان شوروى : « مىتوان دوران ابتدايى تاريخ بشر را كه در طى آن ساختمان « زيستى » « 65 » انسان كمال مىيابد ، به سه دوره تقسيم كرد : عهد « گله‌هاى اوليه » « 66 » ، عهد « نظام طايفه‌اى » « 67 » كه شكفتگى آن معمولا با مادرسالارى ( مادرشاهى ) و تساوى بين زن و مرد توأم مىباشد ، فرامىرسد . سرانجام تكامل نيروهاى مولد ، ايجاد دامپرورى ، كشت زمين با گاوآهن و فلزكارى ( مفرغ ، آهن ) نشانهء آغاز عهدى است كه در آن نخستين جوانه‌هاى استثمار و مالكيت خصوصى ظاهر مىگردد و پدرسالارى ( پدرشاهى ) جايگزين مادرسالارى مىشود و دموكراسى طايفه‌اى به دموكراسى نظامى تبديل مىيابد و اين بنوبهء خود زمينه را براى تأسيس دولت فراهم مىكند . بديهى است اين طبقه‌بندى را ، كه مبتنى بر خصلت روابط اجتماعى است در زمان حاضر فقط بايد به عنوان فرضيه‌اى تلقى كرد . با تقسيم تاريخ به دورانها ، طرح نظم و قواى « جريان تاريخى » « 68 » امكان‌پذير مىشود . » « 69 » مسكن و پوشاك در كتاب تاريخ جهان باستان چنين آمده است : زاغه‌هاى زيرزمينى كه در عهد كهن‌سنگى مورد استفادهء انسان بود ، در عهد نوسنگى نيز به عنوان شكل اصلى مسكن ، در مناطق معتدل همچنان باقى ماند . علاوه بر آن خيمه‌هايى وجود داشت كه با تيرك برپا مىكردند و روى آن را با پوست حيوانات و پوست و برگ درختان مىپوشانيدند . بعدها خانه‌هايى به شكل چهارگوشه يا بيضى كه داراى ديوار و سقف است پديدار مىگردد . سقفها را با كاه ، جگن و پوست درخت غان و تودهء علف مىپوشانيدند ، بام را

--> ( 62 ) . sauvagerie ( 63 ) . barbarie ( 64 ) . degre ( 65 ) . biologique ( 66 ) . epoque de troupeaux primitifs ( 67 ) . Clanal ( 68 ) . Processus historique ( 69 ) . هيأت محققان شوروى ، تاريخ جهان باستان ، ج 1 ، ترجمهء انصارى ، همدانى ، مؤمنى ، ص 74 به بعد ( به اختصار ) .